Wat is dat, Europa?

Deel 1: Maatschappelijke ontevredenheid

Europa brand

Na het negatief uitgevallen referendum in Nederland over het handelsverdrag met Oekraïne en de onverwachte winst voor Brexit staat er voor Europa meer tumult te wachten. Nieuwe referenda in andere lidstaten zijn aangekondigd en alle gevolgen van Merkels’ ‘Wir schaffen das’ unieke immigratiebeleid zijn niet te voorzien. Er wordt één ding vooral structureel genegeerd in het Westen: de aanzienlijke maatschappelijke ontevredenheid. De gevestigde orde kaart wel steeds het populisme aan dat profiteert van deze ontevredenheid, maar vergeet continu dat dit populisme enkel bestaat bij gratie van diezelfde maatschappelijke ontevredenheid. Met andere woorden: mensen als Le Pen, Wilders en zelfs Trump varen op de golf de van maatschappelijke ontevredenheid, maar zijn er zelf niet de oorzaak van. Dat is wat niemand lijkt te willen onderkennen. Liever manen ze dat soort demagogen tot meer politieke correctheid, wat ongeveer even effectief is als een hooligan met rationele argumenten van zijn fanatiekheid proberen te genezen door hem niet teveel te laten schelden. Bovendien zitten veel van die populisten dicht bij de werkelijke pijnpunten van de maatschappij en zoomen daar steeds meer op in naar mate ze ontdekken dat het hen astronomische stijgingen in de peilingen oplevert.
Ik voorspel dat de eerste Europese Wilders, Fortuyn, Le Pen of Trump die een aantal van deze pijnpunten op een intellectuele manier combineert, binnen no time een groot deel van de Europese bevolking achter zich heeft. Die achterban zal zich over vroegere landsgrenzen uitstrekken wanneer zo iemand zich in het Europese politieke theater gaat manifesteren. Met de roep om meer directe democratie in de EU is dat slechts een kwestie van tijd. Meteen valt daarbij te denken aan een drietal smeulende branden in het moderne Westen.
Ten eerste de massa immigratie uit Afrika en het Midden-Oosten. Mensen die migreren hetzij om de gevaren van oorlog te ontvluchten, hetzij omdat er hier simpelweg een beter leven te verwachten is. Daarmee importeert het Westen grootschalig culturen en ideologieën die verschillen van haar eigen cultuur. Culturen en ideologieën die in op veel terreinen lijnrecht tegenover de waarden en vrijheden staan die hier in het Westen over honderden jaren zijn bevochten. Met name de Islam komt daarmee in botsing met de Judeo-Christelijke- en atheïstische traditie.
Ten tweede het nog altijd fragiele maar uit de kluiten gewassen financiële systeem waarin banken toegestaan en zelfs geprikkeld worden risico’s te nemen, om vervolgens de gevolgen van dat spel af te kunnen wentelen op de maatschappij. We hebben grote, internationaal opererende banken die geacht worden te zeer verweven te zijn met de maatschappij om failliet te gaan. Het is niet dat ze niet failliet kunnen gaan, het is dat we ze niet failliet laten gaan omdat we als maatschappij te bang zijn voor de gevolgen van zo’n faillissement. Het ‘ontweven’ van zulke instanties zou een logische reflex zijn maar wat daarvan feitelijk terecht is gekomen sinds de eerste grote recente crisis van 2008 is maar de vraag.
Ten slotte de Europese eenheid, die zelf fragiel is en eigenlijk ook altijd fragiel is geweest. Historisch legitimatie voor Europese eenheid is uiterst zwak, alleen al te zien aan dat Europa veel meer tijden van interne conflicten dan externe eenheid heeft gekend. Er zijn nog altijd enorme verschillen in huishouding tussen Noord en Zuid, West en Oost.
Over deze punten later meer, maar al die pijnpunten zijn voor de populist in Europa een ware zilvervloot en politiek gewin is niets anders dan populisme. Dat proberen te ontkennen of weg te moffelen betekent de komende jaren de ondergang als Europese politicus. Niets doen met de maatschappelijke ontevredenheid gaat tevens ontploffen in het gezicht van de bureaucraten die nu Europa proberen te besturen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *