Wat is dat, Europa?

Deel 2: Het zwakke fundament

ProfZwalve (1)

De foto hierboven is van Professor Zwalve. Een zwaargewicht in Europese rechtsgeschiedenis van wie ik in 2009 onderwijs volgde. Toen al maakte Zwalve in een reeks colleges duidelijk hoe zwak het historische fundament voor de Europese Unie is. En ook toen al schetste Zwalve een accuraat beeld van waar de drang naar unificatie onder leiding van de bureaucraten in Brussel zonder stevig grondvest toe zou leiden. De aanloop waarvan we de afgelopen jaren al de eerste sporen met eigen ogen hebben kunnen aanschouwen.
Zwalve laat in iedere geval over één ding geen twijfel bestaan: de EU is niet ontstaan uit een verovering van grondgebied, niet ontstaan uit een organische groei naar meer eenheid, maar uit een negatief geformuleerde gedachte, bedacht door bureaucraten. Zwalve toonde aan dat Europa door de gehele geschiedenis nooit iets anders is geweest dan een afzetting ergens tegen. Alléén dan wendde men zich tot het idee van Europa wanneer men zich ergens tegen af probeerde te zetten.
De Grieken zagen het continent West Europa slechts om zich te profileren tegen het gevaar dat Perzië in die tijd vormde. De Romeinen moesten er niets van hebben, die bepaalden alles in verhouding tot het Heilige Romeinse Rijk en gedurende de gehele Middeleeuwen speelde dat begrip Europa geen enkele rol. Pas toen de Turken in 1453 Constantinopel veroverden steekt het begrip weer de kop op, om zich tegen dat gevaar te verenigen. Keer op keer wendt men zich tot Europa wanneer men tegen iets dient te zijn. Het schrijnendste voorbeeld was dat de nazi’s ook goed gebruik maakten van dit sluimerende sentiment door heel Europa tegen het Oosten te laten vechten: operatie Barbarossa, met zoals bekend desastreuze gevolgen voor alle betrokken staten.

EuropategenhetOosten

Vervolgens was tegenstand aan het globale communisme aan de beurt tijdens de koude oorlog, waar het niet Europa was die ons beschermde tegen die expansieve ideologie, maar uitsluitend het NATO verbond. Maar na de allesverwoestende Tweede Wereldoorlog waren ook de zaadjes geplant voor het huidige Europa. Met democratie had dat niets te maken. Het ging er met de EEG uitsluitend om dat Duitsland nooit en te nimmer meer in staat mocht geraken om oorlog te kunnen voeren. Om dat te bewerkstelligen werd door de eurocraten bedacht dat Duitsland’s kolen en staal (de grondstoffen voor oorlogsvoering) dan maar voor altijd onder Europees gezag moesten staan. Langzaam sijpelde er rond dat beleid steeds meer gezag naar Brussel. De simpele legitimatie daarvoor is dat het nu eenmaal beter is als we dingen op Europees niveau regelen. En zo kwamen we waar we vandaag zijn.

Maar Europa heeft toch het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens teweeg gebracht vraagt u zich af. Positieve vereniging op het eerste gezicht. Maar zijn die universele waarden alleen op ons Europeanen van toepassing? De vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van religie, verbod op foltering etc. Wat betekent het voor iemand uit het Midden-Oosten of Afrika, die tegen het licht wordt gehouden op basis van deze waarden maar er zelf geen deel van uit maakt? Waarden die ofwel een uitgekleed Christendom zijn, ofwel zo universeel zijn dat ze voor iedereen ter wereld zouden moeten gelden.
Wanneer dient de volgende Europese vereniging tegen iets zich aan? Of is die er al in de vorm van optrommeling tegen terreurdreiging en Poetin’s Rusland? Nimmer in de geschiedenis is duidelijk geweest waar de oostgrens van Europa ligt, die is altijd arbitrair en wordt bepaald door waar de agenda van de huidige bepalers om vraagt.
Professor Zwalve noemde Europa een sprookje. Volgen wij dat negatief geformuleerde sprookje en daarmee het gedrocht van een door opperbureaucraten geleide unie of laten we ons vangen door de populisten aan de andere kant die inspelen op het sentiment van verzet en onvrede dat hiertegen onvermijdelijk ontstaat? De geschiedenis laat zien waartoe dat soort sprookjes leiden. Maar met populisten weet je nooit zeker welke er bovenop eindigt, met alle mogelijke gevolgen van dien. Er staat Europa zwaar weer te wachten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *